Men aytaman va Allohdan muvaffaqiyat so‘rayman: Bu zamonda qiziqarli fatvalar, masalan, foizni halol deb bilish, zina qilishni va ayollar bilan aloqa qilishni, ularning yalang‘och holda chiqishini ruxsat berish, hech qanday ajablanarli emas. Buning sababi, bizning avlodimizning shariat hukmlarini olishdagi usulini tark etishidir, shunday qilib, zamonaviylar o‘zlarini shariatda mujtahid deb belgilab, xohlaganlarini halol va harom deb belgilashmoqda, bunday holda hech qanday me’yorlarga amal qilmaydilar. Diniy najot izlayotganlar uchun yagona yo‘l, Islom ummatiga qabul qilingan ushbu fiqhiy maktablar orqali bizga yetkazilgan Islomning uzviy bog‘lanishlariga yopishishdir. Halol va harom masalasi juda muhimdir, uni bilish uchun tanilgan fiqhiy maktablar orqali to‘g‘ri yo‘lni tanlash zarur. Nasihat va eslatmalarni esa, qalb va ruhga ta’sir etadigan har kimdan olishda hech qanday zarari yo‘q. Shuning uchun, inson har kimdan fiqhiy hukmlar olishda ehtiyot bo‘lishi kerak, faqatgina u fiqhiy yo‘lga amal qilayotganini bilsa, masalan, Hanafiy, Shofeiy, Maliki yoki Hanbali bo‘lishi kerak; chunki bu usullar avvalgi asrlarda shariat hukmlarini olishda qo‘llanilgan. Shunday qilib, biz hayotimizda yuz berayotgan bu tartibsizlik va fiqhiy chalkashlikdan qutulishimiz mumkin. Ko‘plab talabalar va odamlar ko‘plab shariat hukmlariga shubha bilan qarashmoqda, chunki ular ko‘p hollarda chalkashlik va shubhalar ko‘rishmoqda. Agar sizga bu ma’lum bo‘lsa, zamonaviylar bu masalada boshqa masalalarda bo‘lgani kabi chalkashlikka duch kelishdi, shunday qilib, ummatning ijmoini buzib, hech kim Nabhaniy, Muhammad G‘azali, Qardavi, Abdul Halim Abu Shuqah va ularni izlagan doktorlar va boshqalar kabi erkak va ayol o‘rtasida qo‘l siqishning ruxsat berilishi haqida bilmaydi, bu haqda ayol bilan qo‘l siqish hukmi 165-167 sahifalarda keltirilgan. Biroq, bizning fiqhiy ustozlarimiz yosh va qari, yigit va qiz o‘rtasida farq qilganlar. Buning qisqacha mazmuni va dalillari: Birinchidan, yosh va qiz o‘rtasida qo‘l siqish halol emas, agar har biri o‘z ishtiyoqidan xavfsiz bo‘lsa ham, bu haqda "Al-Mabsut" 10: 155, "Al-Bada'i" 5: 123, "Al-Fath al-Qadir" 10: 25-26, "Al-Bahr al-Ra'iq" 8: 219 da keltirilgan sabablar: 1. Aisha roziya Alloh undan: "Mo‘min ayollar Rasulullohga hijrat qilganda, Allohning: {Ey Nabi, agar mo‘min ayollar sizga bay’at qilish uchun kelsalar...} [Mumtahana: 12-oyat] degan so‘zlari bilan imtihon qilinardilar... Rasululloh, ularning so‘zlariga rozi bo‘lgach, ularga: "Boringlar, men sizlar bilan bay’at qildim", deya aytardi. Allohga qasam, Rasululloh hech qachon bir ayolning qo‘lini ushlamagan, faqat ularni so‘z bilan bay’at qilardi. Aisha aytdi: "Allohga qasam, Rasululloh ayollardan hech qachon faqat Alloh buyurgan narsani oldi va Rasulullohning qo‘li hech qachon bir ayolning qo‘li bilan tegmagan" (Sahih Muslim 3: 1489, Sahih Buxoriy 5: 2025). 2. Umayma binti Raqiqadan: "Men Rasulullohga bir necha ayollar bilan kelib, bay’at qilishni so‘radim. Ular: "Ey Rasululloh, biz sizga Allohga hech narsani shirk keltirmaslikka bay’at qilamiz..." dedilar. Rasululloh: "Sizlar qanchalik qobiliyatli bo‘lsangiz, shuncha bay’at qilasizlar", dedi. Men: "Alloh va Rasululloh o‘zimizdan rahmliroqdir, keling, sizga bay’at qilaylik, ey Rasululloh", dedim. Rasululloh: "Men ayollar bilan qo‘l siqishmayman, bir ayolga aytgan so‘zim, yuz ayolga aytganim kabi" (Sahih Ibn Hibbán 10: 417, Al-Mujtaba 7: 149, Al-Muwatta 2: 982, Musnad Ahmad 6: 357). 3. Ma’qil ibn Yasardan: "Bir erkakning boshiga temir igna bilan urish, ayolga tegishdan yaxshiroqdir" (Al-Mu’jam al-Kabir 20: 211, 212, Musnad al-Ruyani 2: 323). Al-Mundhiri "Al-Targhib va al-Tarhib"da 3: 26 da: "Tabaraniy erkaklari ishonchli" deb aytgan. 4. Tavoosdan: "Rasululloh odamlarni bay’at qilganda: "Men ayollar bilan qo‘l siqishmayman, ularning qo‘li bilan hech qachon tegmagan" (Al-Jami' li-Mu'mar ibn Roshid 11: 331, Musannaf Abdul Razzaq 6: 8 va boshqalar). Hafiz Ibn Hajar "Fath al-Bari"da 13: 204 da: "Ishaq ibn Rahaviydan yaxshi sanad bilan rivoyat qilingan" deb aytgan. 5. Asma binti Yezid roziya Alloh undan: "Men Rasulullohning ayollaridan biriman, men yosh, qizg‘in va so‘rovga jasur edim, shunday qilib: "Ey Rasululloh, qo‘lingizni oching, men sizga qo‘l siqmoqchiman", dedim. U: "Men ayollar bilan qo‘l siqmayman, lekin Allohning ulardan so‘ragan narsasini olaman" (Al-Mu’jam al-Kabir 24: 163, 180, boshqa bir rivoyatda: "U qo‘lini uzatdi, men esa bay’at qilish uchun qo‘limni uzatdim, lekin u qo‘lini tortdi, dedi: "Men ayollar bilan qo‘l siqmayman..." (Al-Mu’jam al-Kabir 24: 182). 6. Abu Hurayradan: "Har bir inson zina qiladi, albatta, ko‘zning zinasi qarash, qo‘lning zinasi tegish, nafs esa istaydi yoki gapiradi va bu farj bilan tasdiqlanadi yoki inkor qilinadi" (Sahih Ibn Xuzayma 1: 20, Sahih Ibn Hibbán 10: 269, Hadis egalarining shiori 37-sahifa). Imom Navoiy "Sahih Muslim" izohida 16: 206 da: "Hadisning ma’nosi shuki, insonning zinasiga bir ulush berilgan, ulardan kimdir haqiqiy zinaga ega, ya’ni harom farjni farjga kiritish orqali, kimdir esa zinani harom qarash yoki zinaga oid narsalarni eshitish orqali yoki qo‘li bilan begona ayolga tegish orqali amalga oshiradi". 7. Abu Hurayradan: "Ko‘zlar zina qiladi, til zina qiladi, qo‘llar zina qiladi, oyoqlar zina qiladi va bu farj bilan tasdiqlanadi yoki inkor qilinadi" (Sahih Ibn Hibbán 10: 267, Musnad al-Shashi 1: 381, Musnad Ahmad 1: 412). Ibn Qattan "Nazarga oid hukmlar"da 16-sahifada: "Hadis to‘g‘ri" deb aytgan. 8. Umma Otia roziya Alloh undan: "Biz Rasulullohga bay’at qildik, u esa bizga: {Allohga hech narsani shirk keltirmaslikka} o‘qidi va bizni yig‘lashdan qaytardi. Bizdan bir ayol qo‘lini tortdi, dedi: "Falona meni xursand qildi, men uni jazolamoqchiman", lekin u hech narsa demadi, u ketdi, keyin qaytib keldi" (Sahih Buxoriy 6: 2637). Sahih Buxoriy sharhlovchilari, masalan, Karmoni, Hafiz Ibn Hajar "Fath al-Bari"da 13: 204, Badriddin Ayni "Umdat al-Qari"da 24: 277, va Asqaloni "Irshod al-Sari"da 10: 268 da: "Bizdan bir ayol qo‘lini tortdi" deganda, qo‘l siqishdan maqsad qo‘l bilan tegish, ya’ni "qo‘lini tortdi" deganda, bay’at qilmagan va qaytib kelganini anglatadi, bu esa bay’at va qabul qilishda kechikish haqida majaz va kinoya, masalan, Umma Otia: "U ketdi, keyin qaytib keldi" degan so‘zlari bilan tasdiqlanadi, yoki bay’at qilishda qo‘lni ko‘rsatish, lekin tegmaslik, yoki kiyim va boshqa narsalar orqali bo‘lishi mumkin. 9. Umma Otia roziya Alloh undan: "Rasululloh Madinaga kelganda, Ansor ayollarini bir uyga to‘pladi va Umar bizga xat yozdi, u eshikda turib, bizga salom berdi, biz salomni qaytardik, keyin: "Men Rasulullohning elchisi bo‘lib sizlarga keldim", dedi. Biz: "Rasululloh va Rasulullohning elchisi keldi, xush kelibsiz", dedik. U: "Sizlar menga Allohga hech narsani shirk keltirmaslikka, zina qilmaslikka va o‘g‘irlamaslikka bay’at qilasizmi?" dedi. Biz: "Ha", dedik. U qo‘lini tashqaridan uzatdi, biz esa ichkaridan qo‘llarimizni uzatdik, keyin: "Allohga guvoh bo‘l", dedi" (Sahih Ibn Hibbán 7: 317, Musnad al-Bazzar 1: 374, Musnad Ahmad 5: 85, Shob al-Imon 7: 21: ya’ni u uydan tashqarida bo‘lib, u ichkarida bo‘lib, qo‘l siqish yoki tegish bo‘lmasdan qo‘lini uzatdi, qo‘l siqish hukmida 123-sahifada keltirilgan. 10. Ko‘rishdagi muammo, tegishda emas, ko‘rish zarurat bilan halol, lekin tegishga zarurat yo‘q, va agar tegish ishtiyoqni keltirib chiqaradigan bo‘lsa, ko‘rishdan yuqoridir, va eng past harakatni halol qilish, eng yuqori harakatni halol qilishni anglatmaydi, masalan, "Al-Mabsut" 10: 155, "Al-Bada'i" 5: 123, "Al-Fath al-Qadir" 10: 25-26, "Al-Bahr al-Ra'iq" 8: 219. Ikkinchidan, agar u qari bo‘lsa va ishtiyoqni keltirib chiqarmasa, qo‘l siqish va qo‘lini ushlashda hech qanday zarari yo‘q, yoki agar u qariy bo‘lsa va o‘zini va uni xavfsiz his qilsa, qo‘l siqish mumkin, lekin agar u ishtiyoqni keltirib chiqara olmasa, uni qo‘l siqishdan saqlanishi kerak, chunki bu fitna xavfi, agar u o‘zini xavfsiz his qilmasa, shunday bo‘ladi; chunki fitna xavfi bor, agar u ishtiyoq keltirib chiqarmasa, fitna xavfi yo‘q; masalan, "Al-Mabsut" 10: 155, "Al-Bada'i" 5: 123, "Al-Takiyin" 6: 18, "Al-Hidaya" 10: 25, "Al-Fath al-Qadir" 10: 25-26, "Al-Bahr al-Ra'iq" 8: 219, "Al-Durr al-Mukhtar" 6: 367-368. Bu hukmda yosh va qari, yigit va qariy o‘rtasida farq qilish, chunki Alloh ularni bu masalada farqlagan, qariyalarga hijobni qo‘yishga ruxsat bergan, chunki ularning ishtiyoq va fitna yo‘q, Alloh: {Va qariyalar, ular nikohni umid qilmaydilar, ularga o‘zlarini bezatmasdan kiyimlarini yechishlariga hech qanday gunoh yo‘q} [Nur: 60]. Alloh qariyga o‘z go‘zalligini ko‘rsatishga ruxsat bergan, yoshga esa ruxsat bermagan; chunki u bilan ishtiyoq va fitna yo‘q, Alloh: {Yoki erkaklar orasida ishtiyoqi bo‘lmaganlar yoki ayollarning avratlarini bilmaydigan bolalar} [Nur: 31-oyat]. Kichik qizga ishtiyoq bo‘lmasa, uni ushlash va ko‘rish halol, chunki fitna xavfi yo‘q, masalan, "Al-Hidaya" 10: 25, Alloh biladi.