1757
146
21 / 05 / 2026
Инсонни танлаш имконияти ва унинг ишларини сақланадиган лавҳада ёзиш орасидаги мувофиқлашув
Мен «Пайғамбар билан» китобида Адам Шарқавийнинг «Адам ва Мусо орасидаги мулоқот» мавзусидаги ҳадисни ўқидим. Унда: Бухорий ва Муслим ўзларининг саҳиҳларида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: (Адам ва Мусо Раббилари олдида баҳслашдилар, Адам Мусога баҳс қилди, Мусо: Сен Аллоҳнинг ўз қўли билан яратгани, руҳи билан нафас бергани, фаришталарига сажда қилдиргани ва сени жаннатга жойлаштиргани, кейин эса сенинг гуноҳинг туфайли одамларни ерга туширгансанми? деди. Адам: Сен Мусо, Аллоҳнинг сенга расуллик ва сўз билан ихтиёр бергани, ҳар нарсани баён қилувчи лавҳаларни олганинг ва Аллоҳ билан яқинлашганингсан, мен яратилганимдан олдин Тавратни қанча вақтда ёзгансан? деди. Мусо: Қирқ йилда. Адам: Унда унда (Адам Раббисининг буйруғини бузди ва хато қилди) ёзилганми? деди. Мусо: Ҳа. Адам: Унда менга Аллоҳ мен яратилганимдан олдин қирқ йил давомида амал қилишим керак эди, деб айтиб, менга айб қиласанми? Унда бизнинг хатоларимизни охиратда қандай ҳисобга олишимиз мумкин, агар улар биз яратилганидан олдин сақланадиган лавҳада ёзилган бўлса? Бу ҳадис, шояд, Пайғамбаримиз Адамнинг Раббисининг буйруғини бузганида иродасининг йўқлигини кўрсатади?
Javob
Men aytaman va Allohning yordamiga tayangan holda: uni saqlangan daftar ichida yozish, Alloh taolo har narsani bilishi kerakligini anglatadi, aks holda u ilohiyatga loyiq emas. Bandaning sifati esa yaratilgan sifatida tanlovdir, aks holda u majburiyatga ega bo'lmas edi. Allohning ilmiga bandaning tanlovi qarshi kelmaydi; chunki birinchisi Robbning sifatlaridan, ikkinchisi esa bandaning sifatlaridan. Odam alayhissalom haqidagi hadis ko'p talqinlarga ega, ulardan biri unutishdir, va u uchun hisob yo'q, Alloh biladi.
